Haçlı Seferleri’nden Avrupa Birliği’ne: Avrupa’yı Birleştiren Ortak Hedef Stratejisi

Avrupa tarihi incelendiğinde açık bir gerçek görülür: Kıta, kendi iç çatışmalarını aşabildiği dönemlerde yükselmiş, bölündüğü dönemlerde ise zayıflamıştır. Orta Çağ’da bu bölünmüşlük kronik bir hastalık gibiydi. Krallıklar birbirleriyle savaş halinde, derebeyler güç mücadelesinde, Hristiyan dünyası ise aynı inancı paylamasına rağmen siyasi olarak parçalanmış durumdaydı. İşte bu dağınıklığın ortasında radikal bir fikir doğdu: İç kavgaları dışa yönlendirmek.

1095 yılında Papa Urban II, Clermont Konsili'nde yaptığı çağrıyla Hristiyanları Kudüs’e yönlendirdi. Başlatılan Haçlı Seferleri yalnızca kutsal toprakları ele geçirme girişimi değildi. Bu, Avrupa’yı ilk kez kıtasal ölçekte ortak bir hedef etrafında toplamayı başaran bir siyasi projeydi. Bu noktada temel tez şudur: Haçlı Seferleri, Avrupa’nın ilk büyük ölçekli birlik mobilizasyonudur.

Papa Urban II, Avrupa’daki feodal şiddeti ortadan kaldıramazdı; ancak onu yönlendirebilirdi. İç savaşların enerjisi, kutsal bir ideoloji ile dışa aktarılmıştır. Önceden birbirine kılıç çeken soylular, aynı sancak altında yürümeye başlamıştır. Kudüs yalnızca bir şehir değil, Avrupa için bir kolektif kimlik inşasının sembolü olmuştur. Bu süreç, modern anlamda bir siyasi birlik değildir; fakat zihinsel bir dönüşüm yaratmıştır. Avrupa ilk kez, kendi sınırlarının ötesinde ortak bir kader fikrini deneyimlemiştir. Bu deneyim, kıtanın hafızasında derin iz bırakmıştır.

Yüzyıllar sonra Avrupa yine bir kırılma yaşadı. İki dünya savaşı, kıtanın kendi içindeki yıkıcı potansiyelini tüm çıplaklığıyla ortaya koydu. Bu kez çözüm, dışa yönelmek değil; içeride iş birliği yapmaktı. Böylece modern çağın birlik projesi doğdu: Avrupa Birliği. Burada dikkat çekici olan paralelliktir. Orta Çağ’da Avrupa, dini bir hedef etrafında birleşti. Modern çağda ise ekonomik ve siyasi çıkarlar etrafında birleşti.

Yöntemler farklıydı; ancak strateji aynıydı: Ortak hedef, dağınık güçleri bir araya getirir. Haçlı Seferleri fetih ve kutsal savaş söylemiyle ilerlemişti. Avrupa Birliği ise barış, serbest ticaret ve ortak hukuk ilkeleriyle ilerledi. Ancak her iki durumda da Avrupa’nın temel refleksi değişmedi: Bölünmüşlük kriz doğurur; birlik güç üretir.

Dolayısıyla Haçlı Seferleri, yalnızca askeri bir girişim değil, Avrupa’nın kolektif hareket pratiğinin başlangıcıdır. Avrupa Birliği ise bu pratiğin modern, seküler ve kurumsallaşmış versiyonudur. Tarih, araçları değiştirir; fakat stratejik akıl çoğu zaman süreklilik gösterir. Avrupa’nın hikâyesi de tam olarak budur: İç kavgaları aşmanın yolu, ortak bir hedef yaratmaktan geçer.

Yazar: Mustafa Çukuryıldız

Anahtar Kelimeler: Mustafa Çukuryıldız köşe yazıları, Haçlı Seferleri ve Avrupa Birliği arasındaki benzerlik nedir, Avrupa'yı birleştiren ortak stratejiler nelerdir, Papa Urban II ve Avrupa birliği düşüncesi nasıl bağdaşır, kıtasal ölçekte ortak hedef stratejisi nasıl işler, Avrupa'da kolektif kimlik inşası nasıl başladı, iç çatışmaları dışa yönlendirme siyaseti nedir,