Modern Çağın Ruhsal Pandemisi: Kifayetsiz Muhterislerle Başa Çıkma Stratejileri

Edebiyatımızın ve sosyolojimizin derinliklerinden süzülüp gelen kifayetsiz muhteris tabiri, günümüzde sadece bir sıfat değil, adeta bir toplumsal fenomen haline gelmiştir. Kelime anlamıyla baktığımızda yetersiz yani ehliyetsiz ile hırslı kelimelerinin birleşimi, ortaya tehlikeli bir paradoks çıkarır. Sahip olduğu potansiyelin çok üzerinde bir mevki, makam veya itibar talep eden, ancak bu talebi destekleyecek liyakate sahip olmayan bireylerden bahsediyorum.

Psikoloji dünyasında biz bu durumu sıklıkla Dunning-Kruger Etkisi ile açıklarız. Uzmanların ortaya koyduğu bu teoriye göre, belirli bir alanda yetkinliği az olan bireyler, kendi becerilerini abartma eğilimindedirler. Bu bireyler, sadece hata yapmakla kalmaz, aynı zamanda hatalarını fark edecek bilişsel kapasiteden de yoksundurlar. Kifayetsiz muhterisleri tanımak, onlarla mücadele etmenin ilk adımıdır. Bu kişiler kendilerini vazgeçilmez, en zeki ve en yetenekli olarak görürler. Başarıları kendilerine mal ederken, başarısızlıkları ekip arkadaşlarına, şanssızlığa veya komplo teorilerine bağlarlar. Bilgi eksikliklerini jargona boğulmuş cümlelerle, yüksek ses tonuyla veya agresif bir beden diliyle kapatmaya çalışırlar. Aslında derinlerde bir yerde hissedilen yetersizlik duygusu, dış dünyaya aşırı özgüven ve başkalarını küçümseme olarak yansır.

Kifayetsiz muhterislerin yönetici veya baskın figür olduğu yapılar ne yazık ki liyakatsizlik sarmalı içine girer. Bu bireyler, kendilerinden daha yetkin olan kişileri birer tehdit olarak algılarlar. Gerçekten yetkin olan bireyler mobbinge maruz kalır veya takdir görmedikleri için sistemi terk ederler. Gerçekçi geri bildirimler baskılandığı için hatalar kronikleşir, işbirliği yerini entrikaya, üretim yerini imaj yönetimine bırakır. Peki bu karakterlerle aynı ortamı paylaşmak zorunda kalanlar ne yapmalı? Psikolojik sağlamlığı korumak hayati önem taşır. Öncelikle duygusal mesafe koymalısınız. Kifayetsiz muhterisler, etraflarındaki insanlardan duygusal tepki alarak beslenirler. Onlara karşı öfkelenmek veya onları ikna etmeye çalışmak, narsisistik beslenmelerine hizmet eder. Gri Kaya metodu dediğimiz yöntemle, bu kişilere karşı bir kaya kadar tepkisiz, sıkıcı ve nötr olun. Tepki alamayan muhteris, enerjisini yönelteceği başka hedefler aramaya başlar.

Bir diğer önemli husus ise somut veri ve yazılı iletişimdir. Muhteris birey, gerçekleri kendi lehine bükmekte ustadır. Bu nedenle, onlarla yapılan tüm iş süreçleri yazılı hale getirilmelidir. Toplantı tutanakları, onaylanmış e-postalar ve netleştirilmiş görev tanımları, muhterisin manipülasyon alanını daraltır. Ayrıca sınırlarınızı net çizin. Bu bireyler, başkalarının emeğini kendi başarıları gibi gösterme eğilimindedir. Kendi uzmanlık alanınıza müdahale edilmesine izin vermeyin.

Kifayetsiz bir muhterisle çalışmak, kronik stres ve tükenmişliğe yol açabilir. Bu süreçte kendi yetkinliğinizi sorgulamaya başlamayın. Değerinizi bir muhterisin takdirine bağlamayın. Durumu rasyonel değerlendirebilecek meslektaşlarınızla veya bir aile danışmanıyla görüşün. Muhterisin defolarına odaklanmak yerine, kendi kişisel gelişiminize ve projelerinize enerji harcayın. Kifayetsiz muhterislik, liyakatin zayıfladığı toplumlarda hızla yayılan bir karakter aşınmasıdır. Ancak bu bireylere karşı verilecek en iyi cevap, kişisel bütünlüğü korumak ve yetkinliği sessiz bir güçle sergilemeye devam etmektir. Unutulmamalıdır ki hırs bir rüzgarsa, liyakat o rüzgarda yönünü tayin eden dümendir. Dümensiz gemiler, ne kadar hızlı giderlerse gitsinler, eninde sonunda gerçekliğin kayalarına çarpmaya mahkumdurlar.

Yazar: Ekrem Çulfa

ANAHTAR KELİMELER: Ekrem Çulfa kimdir, kifayetsiz muhteris ne demek, Dunning Kruger etkisi nedir, iş yerinde mobbing ile nasıl başa çıkılır, narsist kişilik bozukluğu belirtileri nelerdir, yetersiz yöneticilerle nasıl çalışılır, psikolojik sağlamlık nasıl artırılır,